سیستم ترمز خودرو از قطعات مختلفی تشکیل شده است که هر کدام وظیفه مشخصی در کنترل سرعت و توقف ایمن خودرو دارند. یکی از قطعات مهم در برخی خودروها، فشارشکن ترمز است. این قطعه به تنظیم و توزیع فشار روغن ترمز بین چرخ های جلو و عقب کمک می کند تا هنگام ترمزگیری، چرخ های عقب زودتر از حد لازم قفل نشوند و تعادل خودرو حفظ شود.
اما فشارشکن ترمز کی باید عوض شود؟ آیا با مشاهده هرگونه ضعف ترمز باید این قطعه را تعویض کرد؟ پاسخ این است که تعویض فشارشکن باید پس از بررسی تخصصی و اطمینان از خرابی آن انجام شود. قفل شدن چرخ های عقب، کاهش عملکرد ترمز عقب، برهم خوردن تعادل خودرو هنگام ترمزگیری و نشتی روغن ترمز می توانند از نشانه های وجود مشکل در این بخش باشند؛ البته همین علائم ممکن است به دلایل دیگری نیز ایجاد شوند.
در این مقاله از بوستر ترمز حمید، با وظیفه فشارشکن ترمز، علائم خرابی، زمان مناسب تعویض و نکات مهم نگهداری این قطعه آشنا می شوید.
فشارشکن ترمز چیست و چه وظیفه ای دارد؟
فشارشکن ترمز که با نام هایی مانند شیر تنظیم فشار ترمز یا شیر تناسب فشار نیز شناخته می شود، در خودروهایی که از این قطعه استفاده می کنند، وظیفه کنترل میزان فشار هیدرولیکی وارد شده به ترمزهای جلو و عقب را بر عهده دارد.
هنگام ترمزگیری، وزن خودرو به سمت جلو منتقل می شود. در نتیجه، چسبندگی چرخ های عقب به سطح جاده ممکن است کاهش پیدا کند. اگر فشار ترمز عقب بیش از حد باشد، چرخ های عقب می توانند زودتر قفل شوند و کنترل خودرو دشوار شود.
فشارشکن با محدود کردن یا تنظیم فشار ترمز عقب در شرایط مشخص، به حفظ تعادل خودرو کمک می کند. البته طراحی سیستم در خودروهای مختلف یکسان نیست؛ در بعضی خودروهای جدید، عملکرد توزیع الکترونیکی نیروی ترمز یا EBD در مجموعه ABS انجام می شود و ممکن است فشارشکن مکانیکی جداگانه وجود نداشته باشد.
فشارشکن ترمز کی باید عوض شود؟
فشارشکن ترمز معمولا بر اساس یک عدد ثابت از کیلومتر کارکرد تعویض نمی شود. زمان تعویض آن به وضعیت قطعه، طراحی سیستم ترمز، شرایط استفاده از خودرو و نتیجه بررسی فنی بستگی دارد.
در شرایط زیر باید عملکرد فشارشکن بررسی شود:
چرخ های عقب هنگام ترمزگیری زودتر از حد معمول قفل می شوند.
ترمزهای عقب عملکرد ضعیفی دارند.
تعادل خودرو هنگام ترمزگیری شدید به هم می خورد.
در اطراف فشارشکن یا اتصالات آن نشتی روغن ترمز دیده می شود.
قطعه دچار خوردگی، آسیب فیزیکی یا گیرکردن مکانیزم داخلی شده است.
بررسی تخصصی نشان می دهد فشار خروجی از محدوده تعیین شده سازنده خارج است.
اگر مشخص شود فشارشکن خراب است و امکان تعمیر اصولی آن وجود ندارد، تعویض با قطعه مناسب همان خودرو ضروری خواهد بود. در بعضی مدل ها نیز فشارشکن بخشی از مجموعه بزرگ تری است و ممکن است لازم باشد مجموعه مربوطه تعویض شود.
مهم ترین علائم خرابی فشارشکن ترمز
۱. قفل شدن زودهنگام چرخ های عقب
یکی از مهم ترین نشانه های احتمالی خرابی فشارشکن، قفل شدن چرخ های عقب هنگام ترمزگیری است. اگر فشار زیادی به ترمزهای عقب برسد، ممکن است چرخ ها پیش از چرخ های جلو قفل شوند؛ به ویژه روی سطح خیس، شن یا جاده لغزنده.
این اتفاق می تواند باعث لغزش قسمت عقب خودرو و کاهش کنترل راننده شود. در صورت مشاهده این وضعیت، سیستم ترمز باید در اسرع وقت بررسی شود.
۲. کاهش عملکرد ترمزهای عقب
اگر فشارشکن در وضعیت محدودکننده گیر کند یا فشار کافی به ترمزهای عقب نرسد، ممکن است ترمز عقب سهم مناسبی در توقف خودرو نداشته باشد.
در چنین شرایطی، ترمزهای جلو ممکن است بار بیشتری را تحمل کنند و سایش قطعات جلو افزایش پیدا کند. با این حال، ضعیف شدن ترمز عقب می تواند ناشی از لنت یا کفشک فرسوده، گیر کردن کالیپر، مشکل سیلندر چرخ، گرفتگی لوله ترمز یا وجود هوا در مدار نیز باشد. بنابراین نباید بدون بررسی، فشارشکن را عامل قطعی مشکل دانست.
ناپایداری خودرو هنگام ترمزگیری
اگر خودرو هنگام ترمزگیری شدید تعادل خود را از دست می دهد یا قسمت عقب آن تمایل به لغزش دارد، ممکن است توزیع نیروی ترمز مناسب نباشد.
البته شرایط لاستیک ها، وضعیت جاده، خرابی اجزای تعلیق و مشکلات دیگر سیستم ترمز نیز می توانند در این وضعیت نقش داشته باشند. برای تشخیص دقیق، تمام عوامل موثر باید بررسی شوند.
۴. نشتی روغن ترمز
مشاهده روغن ترمز در اطراف بدنه فشارشکن یا اتصالات آن نشانه ای جدی است. نشتی می تواند باعث افت فشار هیدرولیکی و کاهش توان ترمزگیری شود.
اگر نشتی مشاهده کردید یا سطح روغن ترمز بدون دلیل مشخص کاهش یافته است، خودرو را به رانندگی عادی ادامه ندهید و برای بررسی ایمن سیستم ترمز اقدام کنید. در صورت کاهش محسوس قدرت ترمز یا نرم شدن ناگهانی پدال، خودرو را رانندگی نکنید و از امداد یا حمل خودرو استفاده کنید.
آیا سفت یا نرم شدن پدال ترمز نشانه خرابی فشارشکن است؟
سفت یا نرم شدن پدال ترمز به تنهایی نشانه قطعی خرابی فشارشکن نیست.
پدال سفت می تواند به مشکلات بوستر یا مسیر خلأ مربوط باشد. پدال نرم یا اسفنجی نیز ممکن است به وجود هوا در مدار، نشتی روغن ترمز یا ایراد در بخش های دیگر سیستم هیدرولیکی ارتباط داشته باشد.
اگر پدال تا کف پایین می رود، هنگام نگه داشتن پایین تر می رود یا ناگهان رفتار آن تغییر کرده است، موضوع باید جدی گرفته شود. تشخیص علت نیازمند بررسی کل سیستم ترمز است، نه تعویض آزمایشی فشارشکن.
فشارشکن ترمز هر چند کیلومتر باید تعویض شود؟
برای فشارشکن ترمز نمی توان یک عدد کیلومتر ثابت و مناسب برای تمام خودروها اعلام کرد. برخلاف قطعات مصرفی مانند لنت، فشارشکن معمولا بر اساس وضعیت فنی و دستورالعمل سازنده بررسی می شود.
اگر خودرو به طور منظم سرویس می شود و فشارشکن سالم است، ممکن است نیازی به تعویض آن نباشد. در مقابل، خوردگی شدید، نشتی، خرابی مکانیزم داخلی یا عملکرد نامناسب تایید شده می تواند تعویض را ضروری کند.
برای تصمیم درست باید به دفترچه تعمیراتی همان خودرو و نتایج بررسی فنی مراجعه کرد.
تفاوت خرابی فشارشکن با خرابی بوستر ترمز
فشارشکن و بوستر ترمز دو وظیفه متفاوت دارند.
بوستر ترمز نیروی وارد شده از طرف راننده به پدال را تقویت می کند تا فشار دادن پدال راحت تر باشد.
فشارشکن ترمز در خودروهای مجهز به این قطعه، توزیع فشار ترمز بین محور جلو و عقب را تنظیم می کند.
اگر پدال بیش از حد سفت شده و برای ترمزگیری به نیروی زیادی نیاز دارید، باید بوستر و سیستم کمکی ترمز بررسی شوند. اگر چرخ های عقب زود قفل می شوند یا تعادل ترمز جلو و عقب برهم خورده است، بررسی فشارشکن و سایر اجزای سیستم توزیع نیروی ترمز اهمیت پیدا می کند.
در هر دو حالت، تشخیص قطعه معیوب باید پیش از تعویض انجام شود.
آیا فشارشکن ترمز قابل تعمیر است؟
قابلیت تعمیر فشارشکن به نوع طراحی و میزان آسیب آن بستگی دارد. برخی مشکلات مربوط به اتصالات یا بخش های جانبی ممکن است با تعمیر اصولی برطرف شوند؛ اما خرابی داخلی، خوردگی شدید یا عملکرد نادرست تایید شده می تواند به تعویض قطعه نیاز داشته باشد.
باز کردن یا دستکاری غیرتخصصی فشارشکن توصیه نمی شود، زیرا تغییر در تنظیم فشار ترمز می تواند تعادل ترمزگیری خودرو را مختل کند.
همچنین حذف فشارشکن یا جایگزین کردن آن با یک اتصال ساده، بدون طراحی و تایید فنی مناسب، می تواند باعث افزایش احتمال قفل شدن چرخ های عقب شود. سیستم ترمز باید مطابق مشخصات سازنده تعمیر شود.
بعد از تعویض فشارشکن چه کارهایی لازم است؟
تعویض فشارشکن فقط به نصب قطعه جدید محدود نمی شود. چون ممکن است هنگام باز و بسته کردن اتصالات، هوا وارد مدار هیدرولیکی شود، انجام مراحل صحیح هواگیری طبق دستورالعمل سازنده اهمیت دارد.
پس از تعویض باید موارد زیر بررسی شوند:
تطابق قطعه جدید با مدل خودرو
سلامت و آب بندی اتصالات
نبود نشتی روغن ترمز
هواگیری صحیح مدار
عملکرد مناسب پدال ترمز
توزیع صحیح نیروی ترمز
عملکرد سامانه ABS و EBD، در صورت وجود
بررسی نهایی باید توسط تعمیرکار و با روش مناسب انجام شود. تا زمانی که عملکرد ترمز تایید نشده، خودرو نباید وارد ترافیک یا مسیرهای پرسرعت شود.
چگونه از خرابی فشارشکن ترمز جلوگیری کنیم؟
فشارشکن معمولا قطعه ای نیست که صرفا با رسیدن خودرو به کیلومتر مشخص تعویض شود؛ با این حال، نگهداری درست از کل سیستم ترمز به کاهش احتمال بروز مشکلات کمک می کند.
برای نگهداری بهتر:
روغن ترمز را طبق برنامه تعیین شده برای خودرو تعویض کنید.
لوله ها و اتصالات ترمز را از نظر خوردگی و نشتی بررسی کنید.
مشکلات ترمزگیری را نادیده نگیرید.
وضعیت لنت ها، دیسک ها و ترمزهای عقب را در سرویس های دوره ای بررسی کنید.
در خودروهای دارای مکانیزم تنظیم فشار وابسته به بار، وضعیت اتصالات و اهرم آن را بررسی کنید.
از تغییر غیراصولی در مدار ترمز و حذف قطعات استاندارد خودداری کنید.
این اقدامات تضمین نمی کنند که هیچ خرابی رخ ندهد، اما به شناسایی زودهنگام ایرادهای سیستم ترمز کمک می کنند.
